ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಇಡಗುಂಜಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮವಲ್ಲ. ಶರಾವತಿ ನದಿಯ ಸೊಬಗಿನ ನಡುವೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಇಡಗುಂಜಿ ಪೌರಾಣಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮಹತೋಬಾರ ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ ದೇವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ 10 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
1500 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಕ್ಷೇತ್ರವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ದ್ವಿಭುಜ ಗಣಪತಿ ವಿಗ್ರಹ, ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥಗಳು ಹಾಗೂ ಭಕ್ತರ ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.
ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥನದ ಪ್ರಕಾರ, ದ್ವಾಪರ ಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗಲಿರುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತು ಋಷಿಮುನಿಗಳು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಾಲಖಿಲ್ಯ ಮಹರ್ಷಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಋಷಿಗಳು ಅರಣ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಪದೇಪದೇ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ವಿಘ್ನಗಳು ಎದುರಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದರಿಂದ ಆತಂಕಗೊಂಡ ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು.
ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ನಾರದರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದಾಗ, ಯಾವುದೇ ತಪಸ್ಸು ಅಥವಾ ಶುಭಕಾರ್ಯ ಆರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ ವಿಘ್ನನಿವಾರಕ ಗಣೇಶನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನಾರದರು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಗಣೇಶನನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತೆ ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ನಾರದರನ್ನು ಕೋರಿದರು.
ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾರದರು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳದ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಸಾಗಿದರು. ಹೀಗೆ ಅವರು ಶರಾವತಿ ನದಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುವ ಪ್ರದೇಶದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದರು.
ಶರಾವತಿ ನದಿಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಾರದರು ಗುರುತಿಸಿ, ಅದನ್ನು ‘ಕುಂಜಾರಣ್ಯ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಋಷಿಗಳ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು.
ಈ ಸ್ಥಳದ ಪವಿತ್ರತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ನಾರದರು, ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹರಿ, ಹರ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ ಅಂದರೆ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು ಅಸುರರ ಸಂಹಾರ ಹಾಗೂ ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ನಡೆಸಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ಪುರಾಣದ ಕಥನ. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಚಕ್ರತೀರ್ಥ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮತೀರ್ಥಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.
ನಾರದರು ಋಷಿಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ‘ದೇವತೀರ್ಥ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ನಂತರ ನಾರದರು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರರನ್ನು ಕುಂಜಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ಪೂಜೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು. ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ, ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಋಷಿಗಳ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸಿದರು.
ನಾರದ ಮುನಿಯ ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಗಣಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕುಂಜಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆ.
ಋಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳು ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿಯು ಮೋದಕ ಮತ್ತು ಪದ್ಮವನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದನು ಎಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಋಷಿಗಳ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಗಣಪತಿಯು ಅವರ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವುದಾಗಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದನು. ಪೂಜೆ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಇತರ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಮರಳಲು ಬಯಸಿದರೂ, ಗಣಪತಿಯು ಮಾತ್ರ ಕುಂಜಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದು ಭಕ್ತರ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವುದಾಗಿ ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿದನು ಎಂಬುದು ಇಡಗುಂಜಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ.
ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಗಣಪತಿ ಸೂಚಿಸಿದನು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಗಣಪತಿಯ ಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ‘ಗಣೇಶ್ಟಿತ್’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಯಿತು ಎಂದು ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಹೀಗೆ ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಗಣಪತಿಯು ನೆಲೆಸಿದ ಕುಂಜಾರಣ್ಯವೇ ಇಂದಿನ ಇಡಗುಂಜಿ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ಇಡಗುಂಜಿಯ ಮಹತೋಬಾರ ಶ್ರೀ ವಿನಾಯಕ ದೇವರ ವಿಗ್ರಹವು ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಣಪತಿ ವಿಗ್ರಹಗಳು ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಇಡಗುಂಜಿಯ ವಿನಾಯಕನು ಎರಡು ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವಿಭುಜ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
ವಿಗ್ರಹದ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಮೋದಕ ಮತ್ತು ಪದ್ಮ ಇರುವುದೇ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಕೃಷ್ಣಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಈ ವಿಗ್ರಹವು ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಜಟಾಮಕುಟ, ಕಂಠಾಭರಣ ಹಾಗೂ ಸರ್ಪಬಂಧದಂತಹ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ.
ಇಡಗುಂಜಿ ಮಹಾಗಣಪತಿಯನ್ನು ಭಕ್ತರು ಸಂಕಷ್ಟ ಹರ ಎಂದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೊಸ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ, ವ್ಯಾಪಾರ-ವ್ಯವಹಾರ, ವಿವಾಹ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಸೇರಿದಂತೆ ಜೀವನದ ವಿವಿಧ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮುನ್ನ ಗಣಪತಿಯ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಯುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ವಿಘ್ನಗಳು ದೂರವಾಗಿ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳು ಈಡೇರಲಿ ಎಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಹೋಮ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಸೇವೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಪಂಚಖಾದ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಪ್ಪ ಪ್ರಸಾದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಶೇಷತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವತಿಯಿಂದ ಅನ್ನಸಂತರ್ಪಣೆ ಕೂಡ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಇಡಗುಂಜಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ತೀರ್ಥಗಳಿಗೂ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಚಕ್ರತೀರ್ಥ, ಬ್ರಹ್ಮತೀರ್ಥ, ದೇವತೀರ್ಥ ಹಾಗೂ ಗಣೇಶ್ಟಿತ್ ಮುಂತಾದ ತೀರ್ಥಗಳು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪವಿತ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಭಕ್ತರ ಮನದಾಸೆಗಳು ಈಡೇರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ.
ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊನ್ನಾವರ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಇಡಗುಂಜಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ–66ರಿಂದ ಸುಮಾರು 7 ಕಿ.ಮೀ. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಹೊನ್ನಾವರ ಹಾಗೂ ಭಟ್ಕಳ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸಮೀಪದ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ದೂರದ ಊರುಗಳಿಂದ ಬರುವವರಿಗೆ ಮಂಗಳೂರು ಹಾಗೂ ಗೋವಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪರ್ಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ.
ಇಡಗುಂಜಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರು ಸಮೀಪದ ಮುರುಡೇಶ್ವರ, ಗೋಕರ್ಣ, ಅಪ್ಸರಕೊಂಡ ಹಾಗೂ ಶರಾವತಿ ಹಿನ್ನೀರು ಸೇರಿದಂತೆ ಕರಾವಳಿಯ ಹಲವು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳನ್ನೂ ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.
1500 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇತಿಹಾಸ, ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ವಿಶಿಷ್ಟ ದ್ವಿಭುಜ ವಿನಾಯಕ ವಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಇಡಗುಂಜಿಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ.
ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ 10 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಭಕ್ತರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯೇ ಇಡಗುಂಜಿ ಮಹಾಗಣಪತಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಭಕ್ತಿಯ ಆಳವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಶರಾವತಿ ತೀರದ ಹಸಿರಿನ ನಡುವೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ಈ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅನುಭವದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಶಾಂತ ವಾತಾವರಣವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಕುಂಜಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿ ನೆಲೆಸಿದನೆಂಬ ಪೌರಾಣಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಕಥೆ, ಇಂದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರ ಆರಾಧನೆಯ ಇಡಗುಂಜಿ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.
ಭಕ್ತರ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಈಡೇರಿಸುವ ವಿನಾಯಕ — ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಇಡಗುಂಜಿ ಮಹಾಗಣಪತಿಗೆ ಶರಣು.
ಮಾಹಿತಿ: ಅಂತರ್ಜಾಲ